Veiðifélag Norðurár 100 ára – flott afmælisveisla

9. febrúar, 2026 Gunnar Bender

Guðrún Sigurjónsdóttir formaður Veiðifélag Norðurár flytur ræðu í afmælinu

Veiðifélag Norðurár fagnaði þeim merku tímamótum um síðastliðna helgi að vera orðið 100 ára og elsta veiðifélag landsins a.m.k. þeirra sem telja til straumvatna.
Heimildir eru frá landnámi um nýtingu þeirra hlunninda sem laxinn er enda telst hann til afbragðs fæðu. Þess er til að mynda snemma getið að árnar í Borgarfjarðarhéraði hafi verið gjöfular veiðiár. Í Egilssögu er sagt frá því að þegar Skallagrímur kannaði landnám sitt og lagði leið sína upp með Hvítá og síðar Norðurá, að „Þar var vatn hvert fullt af fiskum.“

Saga Veiðifélags Norðurár hófst hins vegar þann 3. febrúar 1926 þegar bændur í Norðurárdalshreppi bundust samtökum um að gera Norðurá, ofan fossins Glanna, að laxveiðiá. Var þá þegar samið við þá bændur, sem veitt höfðu með netum í Glanna, um að hætta netaveiðinni og þeim greitt fyrir það árlega. Jafnframt var ákveðið að láta athuga hvað hægt væri að gera til þess að greiða fyrir laxgöngu um Glanna, svo og Laxfoss, ef þess reyndist þörf. Ennfremur var gerð samþykkt um skiptingu kostnaðar og arðs, ef til þess kæmi.

Árið 1945 var samþykkt félagssvæði frá Hábrekknavaði að Króksfossi. Á mörgum fundum hafði verið leitast við að fjölga þeim landeigendum við ána sem gengu í félagið. Það var ekki fyrr en árið 1972 sem Veiðifélag Norðurár nær yfir allar jarðir við ána. Fyrstu árin var áin ýmist leigð út í pörtum fyrir einstaka jörðum en Vigfús Guðmundsson vert í Hreðavatnsskála hafði umsjón með veiðinni fyrir ofan fossa í 10 ár eða til ársins 1946.

Það var síðan 7. febrúar 1946, fyrir sléttum 80 árum að skrifað var undir samning sem átti eftir að lifa lengi en það ár tók Stangveiðifélag Reykjavíkur ána á leigu. SVFR var síðan með ána á leigu allt til ársins 2013 eða óslitið í tæp 70 ár. Félagar í Stangaveiðifélagi Reykjavíkur hafa í gegnum tíðina lagt mikið af mörkum til Veiðifélags Norðurár. Árið 2013 kvaddi Norðurá Stangveiðifélagið með reisn því það ár var metveiði í ánni en þá veiddust 3.351 lax. Við keflinu tók Einar Sigfússon en samningurinn við hann var nýlunda þar sem samið var um samstarf um sölu veiðileyfa. Í tíð Einars var húsakostur á Rjúpnaási verulega mikið endurnýjaður og er veiðihúsið nú eitt það glæsilegasta á landinu. Árið 2021 var samsvarandi samningur síðan gerður við Rafn Val Alfreðsson sem er núverandi rekstraaðili árinnar en í hans tíð hefur söluverðmæti árinnar hækkað verulega.

Fyrstu veiðihúsin voru við Laxfoss en síðan 1955 hefur starfsemin verið á Rjúpnahæð. Það ár hóf SVFR að reisa byggingu sem Veiðifélag Norðurár keypti síðan af þeim árið 1974 og hefur oftsinnis verið byggt við nú síðast þegar nýja álman var byggð. Það var mikið afrek að ná að ljúka byggingu þessa húss milli veiðitímabila og víst að menn svitnuðu oft yfir verkefninu. Brekkubær ofan við aðalbygginguna var byggður árið 1974 og svo byggt við hann og einnig reist starfsmannahús sem gengur ýmist undir heitunum Klakahöllin eða Sumarhöllin.

Fyrir efra svæðið var um árabil hús á Glitstöðum en síðan var það húsið Skógarnef í Hvammslandi sem hýsti veiðimenn þangað til gerður var leigusamningum um íbúðarhúsið á Háreksstöðum yfir sumartímann.

Svona samantekt sem tekur yfir 100 ár verður aldrei tæmandi. Þó má nefna að Veiðifélag Norðurár gekk í Landsamband Veiðifélaga árið 1970 og hefur verið virkt í þeim félagsskap síðan. Árið 1988 var samið við útibú Veiðimálastofnuna í Borgarnesi um rannsókn á lífríki Norðurár. Sigurður Már Einarsson gerði samninginn og hefur síðan þá unnið við ána og safnað ómetanlegum fróðleik sem mun nýtast vel í framtíðinni. Og árið 1990 eftir geysimarga og erfiða fundi var samið um upptöku Hvítárneta. Nokkru sinnum hefur ánni verið hjálpað með seiðasleppingum en alla jafna á hún að geta verið sjálfbær.

Tvívegis hefur verið gefin út bók um Norðurá. Bók Björns J. Blöndals, Norðurá fegurst áa kom út á áttunda áratugnum og er hún full af veiðisögum og minningum Björns af margvíslegu mannlífi. Bók Jóns Gunnars Baldvinssonar kom út fyrir nokkrum árum, litskrúðug og lýsandi fyrir ána og hennar fjölbreytilegu veiðistaði. Með Jóni Gunnari að bókaútgáfunni störfuðu þeir Friðrik Stefánsson og Kristmann Magnússon. Það er mikil vinna að vera í forystu jafn stórrar ár og Norðurár og vinna að hagsmunum árinnar og veiðiréttareigenda. Því er það merkileg staðreynd hversu fáir hafa sinnt stjórnarformennsku á þessum 100 árum en þeir eru eiginlega bara taldir á fingrum annarar handar.

Norðurá er í hugum margra besta laxveiðiá landsins með meðalveiði um 1700 laxa. Vatnasvið árinnar telst vera um 518 ferkílómetrar. Í ánni eru um 170 merktir veiðistaðir og er fjölbreytileiki þeirra mikill, allt frá nettum strengjum upp í stórar og vatnsmiklar breiður. Veiðisvæðin með öllum sínum fjölbreytileika bjóða uppá allt sem hægt er að hugsa sér í einni laxveiðiá.